Ziemniaki ledwo wystają z ziemi, gdy już rozpoczęła się dyskusja i myślenie o przyszłym sezonie. Zarówno hodowca, jak i przetwórca stoją przed poważnymi wyzwaniami. Aby hodowca dokonał właściwego wyboru, a kupujący przedstawił opłacalną umowę.
W zeszłym sezonie przetwórcy zrobili duży krok w kierunku podwyżki cen kontraktowych. Na obecnym rynku wydaje się to już przestarzałe. Opuściło ich pięciu głównych przetwórców ziemniaków w Holandii ceny kontraktowe wzrasta o 2,42–3,17 euro za 100 kilogramów, w zależności od odmiany i terminu dostawy. W 2020 roku ceny kontraktowe w niektórych przypadkach nieznacznie spadły, ze względu na konsekwencje pandemii korony. Z perspektywy czasu widać, że była to błędna ocena procesorów, o czym często się im przypomina. Ta obniżka cen ostatecznie odwróciła tendencję wzrostu obszaru.
podnieta
Po latach wzrostu w obszarze ziemniaków konsumpcyjnych – głównie we Francji – w 2020 r. tendencja ta uległa odwróceniu. Hodowcy nie byli już skłonni podejmować tak dużego ryzyka w zamian za niski zwrot. Powierzchnia zmniejszyła się po raz pierwszy. Należało to naprawić w 2021 r., a hodowców zachęcano do uprawy większej liczby ziemniaków. Przecież kontynuowano inwestycje w moce przetwórcze, a główni przetwórcy byli gotowi w 2021 r. przetworzyć rekordową ilość ziemniaków i docelowo wyeksportować rekordową ilość frytek, gdy korona nie będzie już ograniczać sprzedaży.
Wybuch wojny na Ukrainie sprawił, że sytuacja była niepewna, ale rozpoczęcie wojny pod koniec lutego było już za późno, aby wielu hodowców mogło to przewidzieć. W efekcie w 2022 roku powierzchnia się powiększyła, a przetwórcy znacząco podnieśli ceny kontraktowe. Niektórzy przetwórcy podnieśli nawet ceny umowne w okresie obowiązywania umowy. Coś, co nigdy wcześniej nie miało miejsca w przeszłości. Głównym podejściem było dalsze stymulowanie uprawy ziemniaków i tym samym utrzymanie przewagi nad uprawami takimi jak zboża i cebula.
Ze względu na termin realizacji kontraktów większości fabryk udało się pozyskać żądaną ilość ziemniaków i ustalić je po stałej cenie. W teorii oznaczało to, że moce przerobowe można było wykorzystać w sposób dostatecznie opłacalny.
Podaż i popyt
Fakt, że okres wegetacyjny był później bardzo słaby i w UE-27 osiągnięto najniższe plony od piętnastu lat, nie wydaje się mieć większego wpływu na rynek. Przetwórcy wykorzystują dostępność ziemniaków kontraktowych i defensywnie sprzedają frytki. W rezultacie podaż i popyt są dobrze dopasowane, pomimo niewielkiej ilości ziemniaków. Jednak obecnie sytuacja na innych rynkach uległa znacznej zmianie, a koszty uprawy ziemniaków ponownie rosną.
Rekordowe ceny
Ceny nawozów i oleju napędowego są obecnie na rekordowych poziomach. Co więcej, istnieje nawet ryzyko, że olej napędowy stanie się niedoborem. Energia potrzebna do magazynowania wykazuje pięciokrotny wzrost cen w porównaniu z rokiem ubiegłym. Inflacja na poziomie 17% powoduje także eksplozję innych kosztów uprawy ziemniaków. To sprawia, że uprawa ziemniaków jest prawie nieopłacalna.
Wiodąca angielska agencja rynkowa obliczyła w zeszłym tygodniu, że – przy obecnych kosztach uprawy ziemniaków – ceny kontraktowe będą musiały w przyszłym sezonie wzrosnąć o 40%. NEPG również skorzystało z kalkulatora i obliczyło, że koszty uprawy (w tym przechowywania) w następnym sezonie będą wyższe o 6 euro na 100 kilogramów w porównaniu z sezonem poprzednim. Stwarza to bardzo skomplikowaną sytuację zarówno dla hodowcy, jak i przetwórcy.
Cena kontraktowa do 26 €
Z obliczeń kosztów własnych dokonanych przez te organizacje wynika, że ceny kontraktowe wahają się od 16 do 18 euro loco. W przypadku ziemniaków przechowywanych w 17. tygodniu ten poziom cen wynosi około 23–26 euro z magazynu. Są to ceny wyższe niż pokazuje bieżący rynek kontraktów terminowych na ten sezon.
Alternatywy są powszechnie dostępne. Zboże pozostaje atrakcyjną uprawą wymagającą niskich nakładów i niewielkiej siły roboczej. Ponadto jest bardzo korzystny dla gleby i różnorodności biologicznej. Dziś za kombajnem można już sprzedać przyszłoroczną pszenicę po cenie około 300 euro. Uprawa cebuli również nadal przynosi dobre zyski. Co więcej, rynek funkcjonuje tutaj dobrze.
Czy procesor chce podjąć ryzyko?
Pytanie brzmi, czy przetwórcy są gotowi zawierać umowy o tak wysokich cenach stałych, czy też przerzucą ryzyko cenowe z powrotem na plantatorów. Mimo wszystko; Zakup ziemniaków po wysokich cenach nie zawsze daje możliwość natychmiastowej odsprzedaży przetworzonego produktu po tych samych wysokich cenach. Ponadto istnieje ogromna niepewność w sprzedaży frytek ze względu na dostępność gazu, materiałów opakowaniowych, oleju do smażenia i innych materiałów. Ich dostępność i poziom cen są bardzo zróżnicowane.
Poza tym świat zmierza w stronę ogromnej recesji gospodarczej, w której znaczny cios w obrotach prawdopodobnie odczuje również branża cateringowa i eventowa. Konsument może wydać swoje pieniądze tylko raz. Jeśli większość tej kwoty zostanie wydana na gaz i prąd, niewiele pozostanie w budżecie na jedzenie poza domem. Mając na uwadze te niepewności, pojawia się pytanie, który przetwórca ziemniaków chce z góry określić 90% swojego zapotrzebowania na ziemniaki w styczniu i lutym, nie mając pewności co do sprzedaży. Obecny rynek dzienny pokazuje, że nawet w przypadku niedoboru cena ziemniaków nie przekracza 25 euro.
Kalkulator
Będzie to skomplikowana zagadka zarówno dla hodowcy, jak i przetwórcy, w którym przetrwanie uprawy ziemniaków może wejść w decydującą fazę. Może to mieć wpływ na Europę, jako lidera na światowym rynku chipów. Dla hodowcy kalkulator pozostaje najważniejszą maszyną w parku maszynowym. Apetyt na ryzyko jest ważnym czynnikiem wpływającym na to, co zostanie zbudowane w przyszłym roku.