Po raz kolejny sektor traci narzędzie do ustalania cen

Indeks PAT został uruchomiony w 2018 roku z inicjatywy holenderskiego sektora przetwórstwa ziemniaków. Czterech jego członków – Aviko, Farm Frites, McCain i Lamb Weston (Meijer) – zobowiązało się do publikowania wszystkich transakcji dotyczących ziemniaków nadających się do smażenia za pośrednictwem platformy. Agristo, choć działa w Holandii, ale jest firmą belgijską (a zatem podlegającą Belgapom), było jedynym dużym przetwórcą, który nie przystąpił do indeksu. Indeks PAT spełnił długofalowe dążenie do zapewnienia przejrzystości cen skupu ziemniaków.

Mistrz rynku prawnego
Zapytany, prezes BO Akkebouw, André Hoogendijk, wyjaśnił, że powodem zaprzestania stosowania systemu PAT są zmiany w notowaniach. „Na prośbę przemysłu przetwórczego, BO Akkerbouw przez kilka lat ułatwiał zgłaszanie transakcji za pośrednictwem systemu PAT. BO pełni obecnie funkcję prawnego administratora rynku dla cotygodniowych notowań ziemniaków. Prośba ta pochodziła od komitetu sterującego PotatoNL. W związku z tym, w oczekiwaniu na nową metodę pracy PotatoNL, przemysł przetwórczy zaprzestał zgłaszania transakcji za pośrednictwem systemu PAT”.

BO Akkerbouw nie tylko ułatwił transfer transakcji, ale także oficjalnie pełnił funkcję prawnego pośrednika rynku, zapewniając możliwość walidacji transakcji przez firmę księgową. Nie wiadomo, czy i jak często ta opcja była wykorzystywana.

Od Agriprins do PAT
Początki platformy sięgają burzliwego internetowego systemu informacji cenowej Agriprins, uruchomionego w 2012 roku. Od samego początku platforma ta spotykała się ze sceptycyzmem ze strony plantatorów i ich zwolenników. Firmy handlujące ziemniakami również nie dostrzegały zalet systemu, który, według założycieli, miał przede wszystkim zapewnić przejrzystość. Chociaż w składanie transakcji zaangażowana była grupa 250 plantatorów, nie przyniosło to oczekiwanych rezultatów. Obraz cen uznano za zbyt jednostronny.

Po zaledwie roku giełda rolna LNCN wycofała się z Agriprins, twierdząc, że nie wszystkie zrealizowane transakcje są raportowane. Ta uwaga również nie została łatwo zignorowana przez PAT. Ostatecznie zabrakło wystarczającego wsparcia ze strony plantatorów, a plantatorzy ziemniaków okazali się niechętni do płacenia za system, który działał pod auspicjami Productschap Akkerbouw (Rady ds. Produktów Rolnych).

Krytyka
Z nowym początkiem jako PAT, przetwórcy – zjednoczeni w Vavi – postanowili wziąć sprawy w swoje ręce. Nie złagodziło to krytyki. Często podnoszony argument o zgłaszaniu wszystkich transakcji, do których zobowiązali się uczestnicy, wciąż był aktualny. Jednym z wymogów było, aby partie zostały odebrane w ciągu miesiąca od zakupu lub wymienione z rabatem na koszty magazynowania. Jeśli ten termin nie został dotrzymany, transakcja nie musiała być zgłaszana. To, między innymi, oznaczało, że transakcje te nie podlegały obowiązkowi zgłoszenia.

Argument, że nie wszystkie transakcje zostały przesłane, jest słuszny. Było to również widoczne w analizować umierać Boerenbusiness w 2022 roku. Na początku 2022 roku zarejestrowano ponad 6.000 ton. Stanowiło to mniej niż 3% całkowitego wolumenu przetworzonego w tym samym okresie. Co więcej, były to przeważnie stosunkowo niewielkie partie, od 100 do 250 ton.

Przedział cenowy
Dochodzi do tego jeszcze czynnik ceny. Porównanie notowań PotatoNL i indeksu PAT pokazuje, że ten drugi konsekwentnie dawał niższą cenę w ostatnim sezonie (2023-2024). Przedział cenowy waha się od 1 do 5 euro za 100 kilogramów. Plantatorzy, którzy byli rozliczani na podstawie PAT, byli zatem w gorszej sytuacji. Nawiasem mówiąc, w poprzednich sezonach przedział ten był znacznie mniejszy, a PAT był czasami nawet nieznacznie wyższy niż notowania giełdowe. Logicznie rzecz biorąc, mniejsze nakłady przełożyły się na szerszy przedział cenowy.

Na początku roku zbiorów 2024 członkowie Vavi podjęli decyzję o zaprzestaniu elektronicznego przesyłania transakcji na platformę, podczas gdy negocjacje dotyczące PotatoNL 2.0 były w pełnym toku. Nawet po uruchomieniu notowań krajowych na początku stycznia 2025 roku, lista pozostała pusta. Indeks był solą w oku plantatorów i giełd, dlatego nie został wznowiony. Teraz oficjalnie dobiegł końca.

Przejrzystość maleje
To fundamentalna szkoda, że ​​holenderski sektor ziemniaczany po raz kolejny nie ma narzędzia do wyceny ziemniaków (frytkowych). Coraz trudniej uzyskać rzetelny obraz sytuacji na rynku. Sam argument o braku przejrzystości dodatkowo go osłabia. Holandia jest obecnie jedynym krajem UE-4, który nie prowadzi aktywnej oferty sprzedaży ziemniaków frytkowych. Producenci muszą polegać na własnych kanałach informacji o cenach, takich jak lista transakcji VTA i aplikacja transakcyjna DCA.

Brak zainteresowania cenami w okresie bez wolnego rynku, w jakim obecnie się znajdujemy, jest zrozumiały. Niemniej jednak zniknięcie PAT świadczy o rozwoju sytuacji w tym sektorze. Zwolennicy nie potrafią również skutecznie przekonać swoich zwolenników o użyteczności i konieczności rzetelnego ustalania cen.

Nasuwa się pytanie, w jakim stopniu producenci ziemniaków nadal potrzebują systemu informacji cenowej. Powodów jest kilka: znacznie lepsze ceny kontraktowe, umowy z odbiorcami specyficzne dla danej firmy oraz zmieniony profil ryzyka, by wymienić tylko kilka. Wraz z kurczeniem się sektora i wzrostem jego skali, zapotrzebowanie na wolny rynek najwyraźniej maleje.

kupić 770 000 ton
W 2024 roku holenderskie firmy przetworzyły 3,84 miliona ton frytek. Wskaźnik pokrycia rynku w naszym kraju wynosi około 80%. Oznacza to, że 770 000 ton (prawie 15 000 ton tygodniowo) ziemniaków jest kupowanych przez firmy bezpłatnie, zarówno poprzez dostawy hurtowe, jak i w ramach transakcji całkowicie bezpłatnych. Cena za tę znaczną ilość nie została jeszcze ustalona.

Niepokojące jest to, że coraz trudniej jest to zrobić w sposób przejrzysty i uczciwy – za pośrednictwem rynku kontraktów terminowych, notowań giełdowych czy indeksu. Może to również wpłynąć na plony.