Sektor ziemniaczany w Europie Północno-Zachodniej znajduje się w punkcie zwrotnym. Przez lata sektor ten rozwijał się dzięki skali, eksportowi i niskim kosztom. Jednak ta skuteczna formuła traci na znaczeniu pod presją stagnacji sprzedaży, konkurencji, klimatu, przepisów i oczekiwań społecznych. W ciągu najbliższych dziesięciu lat nacisk nie będzie już położony na większą ilość ton, ale na lepsze tony. Co więcej, konieczna jest współodpowiedzialność w łańcuchu dostaw, a ryzyko będzie lepiej rozłożone.
Według prognoz BNP Paribas Fortis, sektor ziemniaczany stoi w obliczu strategicznej reorientacji. Zmiany klimatyczne, rosnące koszty i zaostrzone normy środowiskowe zmuszają producentów i przetwórców do znalezienia nowej równowagi między rentownością, zrównoważonym rozwojem i współpracą. „Świat nie zmienia się poprzez wzrost sam w sobie, ale poprzez znaczący wzrost” – mówi Jan de Keyser, dyrektor ds. rolnictwa i żywności w BNP Paribas Fortis. „W tym tkwi prawdziwa siła Europy Północno-Zachodniej”.
De Keyser zwraca uwagę, że turbulencje na rynku ziemniaków – zaostrzone przez publiczną debatę na temat dynamiki władzy – ujawniają głębszy problem. Cytuje belgijski film dokumentalny, który przedstawia rolników jako niewolników branży. „Umowy były kiedyś projektowane z myślą o stabilnym świecie, ale ten świat już nie istnieje. Musimy przejść na umowy wieloletnie o obiektywnych parametrach, w których ryzyko jest dzielone”.
Według De Keysera, kryzys, który dotknął rynek ziemniaków tej wiosny, stanowi doskonałą okazję do zmiany kursu w sektorze ziemniaczanym. Aby to osiągnąć, BNP Paribas Fortis przeprowadził analizę strategiczną obejmującą lata 2026–2035.
Trzy scenariusze
Jak przystało na bank, przedstawiono trzy scenariusze. Tak zwany scenariusz bazowy zakłada kontrolowany wzrost na poziomie 3–4% rocznie, z innowacyjnością i dyscypliną jako warunkami wstępnymi. W tym scenariuszu Europa pozostaje liderem rynku eksportu frytek, ale będzie musiała stawić czoła wzmożonej konkurencji ze strony innych regionów. Ceny kontraktowe będą podążać za inflacją, a marże pozostaną stabilne.
Jednak wraz z postępem technologicznym możliwy jest również optymistyczny scenariusz, w którym nowe techniki zostaną wykorzystane do opracowania nowych odmian, a łańcuchy dostaw oparte na danych obniżą koszty o 5–7%. De Keyser uważa, że Europa, obejmując pozycję lidera w dziedzinie zrównoważonego rozwoju, może poprawić swoje marże.
Podobnie jak w przypadku finansowania, bank bierze pod uwagę pesymistyczny scenariusz. Sektor nadal zmaga się z nadwyżką mocy produkcyjnych i problemami klimatycznymi, a nadmiernie szybka rozbudowa mocy produkcyjnych dodatkowo obniża marże. Zagraża to firmom, które działają niewystarczająco efektywnie, koniecznością wycofania się z rynku.
Jeśli sektor utrzyma obecne tempo, ryzykuje stopniową utratę pozycji lidera w Europie. „Nie możemy rosnąć szybciej w nieskończoność” – mówi De Keyser. „Czas rozwijać się mądrzej: lepiej, bardziej zrównoważenie i z większym poszanowaniem gleby i środowiska”.
Sektor musi zatem przejść od wolumenu do odporności, od wzrostu do zrównoważonego rozwoju i od fabryk do ekosystemu. „Nie więcej, ale lepsze tony” – podsumowuje De Keyser. „To jedyny sposób na stworzenie sektora ziemniaczanego odpornego na przyszłość”.
Średnioterminowy
De Keyser ma nadzieję, że raport zachęci rolników do myślenia o perspektywie średnioterminowej, niezależnie od bieżących wydarzeń. Ma również nadzieję, że przetwórcy przemyślą swoje umowy. Wiąże się to z uwzględnieniem czynników środowiskowych i warunków wstępnych z szerszej perspektywy. Po trzecie, wspomina o potrzebie poświęcenia wystarczającej uwagi zrównoważonemu rozwojowi i odpowiedniej perspektywie ekonomicznej w polityce.
„Transformacja w łańcuchu ziemniaczanym nie jest zagrożeniem, lecz szansą” – podkreśla De Keyser. „Ci, którzy dziś podejmą kroki w kierunku innowacji, zrównoważonego rozwoju i partnerstwa, jutro będą zwycięzcami. Sektor ziemniaczany zawsze wykazywał gotowość do rozwoju; teraz nadszedł czas, aby obrać nowy kierunek”.