Uprawa roli w pobliżu obszarów Natura 2000 wiąże się z licznymi wyzwaniami i niepewnością. Hodowcy bydła mlecznego, którzy nie chcą zaprzestać działalności ani się przenieść, kwalifikują się do dopłat na ekstensyfikację swoich gospodarstw od 2024 roku. Program ten zostanie również rozszerzony na rolników prowadzących działalność rolniczą wiosną 2026 roku. Czy program ten będzie szeroko stosowany, pozostaje niewiadomą. Rekompensaty dla rolników prowadzących działalność rolniczą są niższe nawet o 1.410 euro na hektar niż dla producentów mleka.
Istnieje wiele możliwości dyskusji na temat tego, co stanowi gospodarkę intensywną, a co ekstensywną. W ramach programu ekstensyfikacji Holenderska Agencja Przedsiębiorczości (RVO) stosuje między innymi normę 100 lub 150 kg azotu na hektar dla gospodarstw mlecznych oraz normę użytkową 100 lub 150 kg azotu na hektar dla gospodarstw rolnych. Dla porównania: gospodarstwo ekologiczne może zużywać do 170 kg azotu na hektar. W przypadku hodowców zwierząt gospodarskich co najmniej 80% powierzchni użytków rolnych muszą stanowić użytki zielone, a rolnicy uprawiający ziemię muszą uprawiać rośliny resztkowe na co najmniej 50% powierzchni, aby móc uczestniczyć w programie ekstensyfikacji. Warunki hodowli zwierząt gospodarskich można znaleźć na stronie internetowej RVO i do uprawy roli na rozszerzanie2000.nl.
Kolejnym warunkiem jest to, że program jest otwarty wyłącznie dla partnerstw. Partnerstwo składa się z co najmniej dwóch stron, które użytkują co najmniej 200 hektarów gruntów rolnych, z czego połowa znajduje się w strefie przejściowej wokół obszaru wrażliwego na azot. Strefa przejściowa to pas 2,5 kilometra wokół Natura 2000-obszar.
Ten sam standard, duże różnice w wynagrodzeniu
Zarówno dla hodowców bydła, jak i rolników zajmujących się uprawą roli, norma 100 lub 150 kilogramów azotu na hektar stanowi poważne wyzwanie. Istnieje jednak ogromna różnica w rekompensatach. Hodowca bydła mlecznego, który osiągnie normę emisji azotu wynoszącą 100 kilogramów, otrzymuje roczną rekompensatę w wysokości 2.430 euro za hektar. Przy 150 kilogramach azotu jest to 1.680 euro za hektar. Rolnik zajmujący się uprawą roli musi zadowolić się opłatą za zarządzanie w wysokości 1.020 euro przy normie emisji azotu wynoszącej 100 kilogramów i 375 euro przy 150 kilogramach azotu. Są to odpowiednio 1.410 euro i 1.305 euro mniej na hektar niż w przypadku hodowcy bydła mlecznego.
Rolnicy uprawiający ziemię uprawną mogą kwalifikować się do wyższej rekompensaty, ale mogą stosować wyłącznie środki ochrony roślin z listy Skal. W takim przypadku rekompensata wynosi 3.130 euro za hektar przy normie stosowania azotu wynoszącej 100 kg i 2.675 euro za hektar przy normie stosowania 150 kg. W praktyce oznacza to, że rolnicy uprawiający ziemię uprawną muszą prowadzić uprawę ekologiczną. Przepisy dotyczące upraw rolnych nie zostały jeszcze opublikowane, więc kwoty mogą ulec zmianie.
Rekompensata w ramach programu ekstensyfikacji powinna zrekompensować utracone dochody. Znaczna różnica w rekompensatach między hodowlą bydła mlecznego, konwencjonalną uprawą roli i uprawą ekologiczną budzi wątpliwości niektórych interesariuszy. Na jakich badaniach lub danych liczbowych opierają się te straty dochodów? Ponadto zwrócono uwagę na potencjalny destrukcyjny wpływ programu ekstensyfikacji na rynek gruntów na obszarach objętych programem.