Kryzys związany z gazem nie został jeszcze zażegnany lub istnieje groźba niedoboru oleju napędowego. Ważną rolę odgrywa w tym całkowity zakaz na ropę i produkty ropopochodne z Rosji, który ma wejść w życie jeszcze w tym roku. Ale nie tylko zniknięcie diesla z Rosji powoduje problemy. Na rynku diesla dzieje się znacznie więcej.
Rosyjski atak na Ukrainę boleśnie obnaża zależność UE od energii z Rosji. Gaz jest jednym z najbardziej uderzających nośników energii. Rosja nie tylko dostarcza do UE gaz, ale także ropę i produkty naftowe, takie jak olej napędowy. Od grudnia UE chce całkowitego embargo na import ropy i jej pochodnych z Rosji. Plan ten nie jest nowy i kilku analityków od miesięcy ostrzegało, że całkowity zakaz ropy może spowodować poważne problemy w UE.
W ostatnich miesiącach (europejscy) przywódcy rządów byli szczególnie zajęci planami awaryjnymi dotyczącymi dostaw gazu. Diesel był zaniedbanym dzieckiem. Teraz grozi to powrotem jak bumerang.
Rynek dryfuje
Z Rosji pochodzi około połowa oleju napędowego importowanego przez UE. Nie cały olej napędowy jest importowany. Zdecydowanie największa część jest destylowana w UE z ropy naftowej, która z kolei pochodzi spoza Europy. Oznacza to w praktyce, że Rosja dostarcza około 15% całkowitego zapotrzebowania na olej napędowy w UE. Jeśli porównać to z gazem, którego około 40% pochodziło z Rosji, zależność od oleju napędowego wydaje się stosunkowo niewielka. W przeciwieństwie do gazu ziemnego, ropa naftowa i olej napędowy są stosunkowo powszechnie dostępne i łatwe w transporcie z innych części świata. Jak dotąd utrata oleju napędowego z Rosji wydaje się problemem irytującym i kosztownym, ale nie niemożliwym do pokonania.
Zaopatrzony w olej napędowy
Jednak praktyka wydaje się być trudniejsza. Na całym świecie popyt na olej napędowy wzrósł po kryzysie koronowym znacznie szybciej, niż oczekiwali eksperci i koncerny naftowe. Popyt na olej napędowy rośnie znacznie szybciej niż popyt na przykład na benzynę i naftę. Ponieważ z ropy naftowej wydobywa się nie tylko olej napędowy, ale także inne produkty, które również trzeba sprzedać, koncerny naftowe wgryzły się w podaż oleju napędowego.
Według danych opublikowanych w zeszłym tygodniu przez EIA, zapasy oleju napędowego w USA wystarczą jedynie na 25 dni. To najniższy poziom zapasów od 2008 roku. Ten niski poziom zapasów zbiega się ze szczytowym popytem. Czterotygodniowa średnia krocząca popytu na destylaty ropy naftowej – kluczowy wskaźnik popytu na olej napędowy – wzrosła do najwyższego poziomu w tym okresie od 2007 r. Europejskie dostawy oleju napędowego również są stosunkowo ograniczone i kształtują się na najniższym poziomie od zimy 2011 r.
Wysoka cena hamuje gromadzenie zapasów
Stosunkowo wysoka cena oleju napędowego zapewnia duże marże na produkcji oleju napędowego. Dane CME pokazują, że rafinerie w USA osiągają obecnie średnią marżę na poziomie 86,50 dolarów na baryłkę na produkcji oleju napędowego. W latach 2000–2020 średnia marża wyniosła 15,70 dolara za baryłkę. Można się spodziewać, że będzie to ogromna zachęta do produkcji większej ilości oleju napędowego. Druga strona medalu jest jednak taka, że gromadzenie zapasów staje się kosztowne. Bezpośrednie dostarczanie oleju napędowego przynosi więcej pieniędzy niż produkcja go do przechowywania w celu późniejszej dostawy. Jeśli rafineria będzie w stanie pozyskać nieco niecałe 10 dolarów za baryłkę oleju napędowego więcej z dostawą natychmiastową niż z dostawą w grudniu, budowanie zapasów nie będzie interesujące. Rynek znajduje się zatem w niebezpiecznej spirali małych akcji i wysokich cen, które wzajemnie się utrzymują.
Ze względu na wysokie ceny oleju napędowego w USA dwa statki z łącznie 1 milionem baryłek oleju napędowego na pokładzie zmieniły kurs z UE na USA. To dość wyjątkowe. Zwykle Stany Zjednoczone są eksporterem netto oleju napędowego do UE. Scenariusz podobny do LNG, w którym kraje europejskie rywalizują z krajami azjatyckimi, rysuje się obecnie także w przypadku oleju napędowego. Europejski rynek oleju napędowego w ostatnich tygodniach doznał dodatkowego ciosu w związku ze strajkiem we francuskich rafineriach TotalEnergys. Od trzech tygodni pracownicy strajkują, domagając się podwyżek. Spowodowało to niedobory na stacjach benzynowych we Francji i przyczyniło się jedynie do gromadzenia zapasów w UE.
Zapas awaryjny
W związku z kryzysem gazowym część branż zainwestowała w paliwa alternatywne, w tym olej napędowy. Strony mówią o tym bardzo dyskretnie, ale między wierszami widać, że w ostatnich miesiącach różne sektory energochłonne, które w swoich procesach produkcyjnych mogą wymieniać gaz na ropę, podjęły takie działania. Krótko mówiąc: mają materiały do konwersji instalacji i maszyn z gazu na olej napędowy i zgromadzili zapasy oleju napędowego. Jeśli braki gazu okażą się niegroźne, zapasy oleju napędowego mogą dać chwilę wytchnienia rynkowi europejskiemu. Jak jednak powiedziano, firmy nie ujawniają tej kwestii, co utrudnia określenie, czy i w jakim stopniu taki efekt wystąpi.
Jetten pracuje nad planem awaryjnym dotyczącym ropy
W Holandii Minister Jetten pracuje nad planem awaryjnym, Krajowym Planem na wypadek kryzysu naftowego. Szczegółowy plan, np. dla gazu ziemnego, zawierający środki zapobiegające niedoborom oraz określające, które sektory będą traktowane priorytetowo, jeśli nie można zapewnić wystarczających dostaw, nie istnieje jeszcze w przypadku ropy naftowej i/lub oleju napędowego. I choć olej napędowy również odgrywa dominującą rolę. Sektory takie jak rolnictwo, logistyka i budownictwo są w dużej mierze uzależnione od oleju napędowego w swojej działalności biznesowej.