Sytuacja w Ameryce pokazuje, jak szybko rynek nawozów może znaleźć się pod presją, gdy polityka jest niepewna, a dostępność nawozów na rynku ograniczona. Właśnie w takiej sytuacji znajduje się obecnie Europa. Nie z powodu niedoboru mocy produkcyjnych, ale z powodu braku jasności co do podejścia politycznego.
Na europejskim rynku nawozów nadal dominuje niepewność związana z Mechanizmem Dostosowania Granicznego z tytułu Węgla (CBAM), który wszedł w życie 1 stycznia 2026 r. Oczekiwania rynkowe wahają się od około 10 do nawet 120 euro za tonę nawozów. Tak szeroki zakres cen utrudnia importerom sfinalizowanie planów i budżetów ze względu na wysokie ryzyko. Niepewność tę pogłębia fakt, że Komisja Europejska przedstawi jasne informacje na temat dokładnych opłat CBAM dopiero pod koniec pierwszego kwartału 2026 r., z mocą wsteczną. To sprawia, że długoterminowe planowanie jest praktycznie niemożliwe.
Dane referencyjne zwiększają niepewność
Ostatnio opublikowane dane referencyjne raczej zwiększyły, niż zmniejszyły tę niepewność. Są to tymczasowe wartości standardowe dotyczące ilości CO2 uwalnianego podczas produkcji tony nawozu w ramach systemu CBAM. Te wartości referencyjne wskazują, ile CO2, według Unii Europejskiej, zostanie uwolnione podczas produkcji tony nawozu, a tym samym stanowią podstawę opłaty CBAM. Wartości referencyjne różnią się w zależności od rodzaju produktu, takiego jak amoniak, mocznik lub NPK, i są stosowane, gdy importerzy nie są w stanie dostarczyć szczegółowych danych dotyczących emisji od producentów. Wartości standardowe zostały celowo ustalone na wysokim poziomie, aby zapobiec zaniżaniu emisji. Według wielu analityków rynku nawozów to właśnie jest problem. Zakresy są szerokie, dane nie są jeszcze ostateczne i nie jest jasne, czy Unia Europejska ostatecznie będzie obliczać wartości dla każdego kraju, producenta, czy dla każdej fabryki. Zamiast służyć jako wskazówka, wartości referencyjne powodują zatem dodatkowe wahania na rynku.
Paralele ze Stanami Zjednoczonymi
Sytuacja wyraźnie przypomina sytuację w Stanach Zjednoczonych w zeszłym roku. Chociaż około 65% nawozów, zwłaszcza azotowych, jest tam produkowanych w kraju, Stany Zjednoczone nadal są uzależnione od importu, który zaspokaja około 40% swoich całkowitych potrzeb, zwłaszcza w zakresie fosforanów i potasu. Analitycy uważają, że to przede wszystkim ta zależność osłabiła rynek, ponieważ dostawcy byli niechętni z powodu napięć geopolitycznych i niepewności związanej z cłami importowymi. W okresie od kwietnia do sierpnia ubiegłego roku import fosforanów był o około 50% niższy niż rok wcześniej. Jednocześnie popyt utrzymywał się na wysokim poziomie ze względu na wysokie ceny kukurydzy, co prowadziło do znacznej presji cenowej.
Strukturalna podatność w Europie
W Europie ryzyko jest potencjalnie jeszcze większe. Jeśli dostawy spoza Europy ulegną opóźnieniu w pierwszych miesiącach 2026 r. z powodu niepewności co do kosztów CBAM, w dalszej części roku mogą pojawić się wąskie gardła. Nie wynika to z globalnej niedostępności nawozów, ale z tymczasowych opóźnień lub przekierowań dostaw. Ostatecznie konsekwencje odczują rolnicy. Wyższe ceny nawozów podnoszą koszty produkcji, z których część będzie musiała zostać przerzucona na cały łańcuch dostaw, co ostatecznie doprowadzi do wyższych cen żywności dla konsumentów. Jednocześnie importowane produkty rolne, takie jak pszenica i kukurydza, pozostają poza systemem CBAM i dlatego trafiają na rynek europejski taniej. Oznacza to, że europejscy rolnicy ponoszą wyższe koszty niż ich zagraniczni odpowiednicy, często nie będąc w stanie przerzucić pełnego wzrostu cen na konsumentów.