Rolnik nie przeszkadza, ale domaga się perspektywy

W tym samym czasie, gdy przedstawiono kontrowersyjny plan dotyczący azotu, minister rolnictwa Henk Staghouwer przedstawił swój perspektywa dla rolników. List ministra pełen jest terminów LNV, takich jak rolnictwo o obiegu zamkniętym, dobry model przychodów, kluczowe wskaźniki efektywności i innowacyjność. Izba wydała miażdżącą opinię w sprawie 49-stronicowego dokumentu, a większość stwierdziła, że ​​minister przedstawił zbyt mało konkretnych środków, które mogłyby zapewnić rolnikom perspektywy. Jak podsumował poseł SGP Roelof Bisschop, jest to „niewiele więcej niż podstawowy element wszelkiego rodzaju programów subsydiowania”. Staghouwer został więc odesłany z pracą domową i zadaniem opracowania konkretnych planów „na długo przed Dniem Budżetowym” dotyczących wyglądu przyszłej farmy.

Stare wino
Oczywiście, nakreślenie perspektywy dla tak zróżnicowanego sektora, jak rolnictwo, to nie lada zadanie, ale dyskusja na temat perspektywy, a co za tym idzie, modelu zysku rolnika (termin ten pojawia się w liście Staghouwera 24 razy), nie jest niczym nowym. Jak pisze Rada Europejska na swojej stronie internetowej, „bardzo niskie dochody rolników w porównaniu z innymi sektorami” były jednym z powodów przyjęcia w 1962 r. wspólnego europejskiego podejścia do polityki rolnej.

Pierwotna Wspólna Polityka Rolna z 1962 r. określiła sześć jasnych celów: zwiększenie wydajności rolnictwa, zapewnienie rolnikom odpowiedniego poziomu życia, zabezpieczenie dostaw żywności, stabilizację rynków, stworzenie bezpiecznego łańcucha dostaw po uczciwych cenach oraz ujednolicenie zasad konkurencji między wszystkimi krajami.

Kryzys lat trzydziestych
Stare cele, ale nadal aktualne. Pomysł, aby nigdy więcej nie głodować, przyjął się, ale już prawie nikt nie mówi o ochronie rolników przed kaprysami rynku. Pokolenie, które zaprojektowało WPR, doświadczyło również kryzysu lat 30. XX wieku i wiedziało, jak niszczycielski wpływ na produkcję rolną może mieć niepewność gospodarcza. Wydaje się, że obecni administratorzy zupełnie nie zdają sobie z tego sprawy, biorąc pod uwagę niepokoje, jakie polityka regularnie wywołuje.

Z czasem ochrona rolników przed kaprysami rynku doprowadziła do nadprodukcji. Częściowo z tego powodu Wspólna Polityka Rolna była gruntownie reformowana kilkakrotnie na przestrzeni ostatnich trzydziestu, czterdziestu lat. Krótko mówiąc, wprowadzono politykę dwutorową. Z jednej strony rolnicy musieli pracować w sposób bardziej zorientowany na rynek. Ochrona rynku została zlikwidowana, a rolnicy muszą zacząć produkować po cenach wolnego (światowego) rynku. Z drugiej strony coraz większa część budżetu WPR jest przeznaczana na rozwój obszarów wiejskich. Pieniądze te nie trafiały już bezpośrednio do sektora podstawowego (rolników). Pozostał budżet na sektor rolny, który w mniejszym lub większym stopniu stanowi rekompensatę za dodatkowe wymagania stawiane rolnictwu europejskiemu, na przykład w zakresie ochrony środowiska, w porównaniu z innymi częściami świata.

Bitwa o kierunki 
Model biznesowy, biorąc wszystko pod uwagę, nie zmienił się w wyniku tych reform. Rolnik zajmuje się produkcją mleka, ziemniaków lub mięsa i musi czerpać z tego lwią część dochodów. Część sektora rolniczego szukała schronienia w tej dziedzinie, starając się poprawić wydajność i osiągnąć korzyści skali, inni zdecydowali się na działalność drugorzędną lub źródło dochodu poza gospodarstwem, a część skupiła się na niszach rynkowych, na których można uzasadnić wyższą cenę kosztową.

Jednak decydenci europejscy i holenderscy coraz częściej podkreślają rolę sektora rolniczego w takich obszarach jak środowisko i przyroda. Jest to niemal sprzeczne z działaniami podejmowanymi w ostatnich dziesięcioleciach, mającymi na celu zachęcenie rolników do produkcji zorientowanej na rynek. W dyskusjach na temat modelu przychodowego często pojawia się kwestia „uczciwej ceny dla rolnika”. To również trudno pogodzić z pracą nastawioną na rynek. Cenę na wolnym rynku ustalają prawa popytu i podaży. Cena nie jest uczciwa ani niesprawiedliwa, jest ona wyższa lub niższa od kosztów produkcji danego rolnika. Zrezygnowano z systemu ścisłej regulacji rynku (z cenami wyższymi od kosztów produkcji większości rolników). W niszach rynkowych wyższą cenę zakupu można często uzasadnić, lecz nisza nie jest rozwiązaniem dla całego sektora, jak sugerują niekiedy niektóre grupy interesu, a ministerstwo zdaje się o tym niekiedy zapominać.

Horror dla decydentów
Wróćmy do perspektywy, jaką Staghouwer musi zaoferować sektorowi. Pierwotne cele WPR były jasne i zostały opracowane w postaci spójnego systemu środków służących ich osiągnięciu. Zapewniło to przejrzystość i perspektywę sektorowi rolniczemu. Obecnej polityce europejskiej i holenderskiej brakuje solidnych, konkretnych celów i środków wspierających. Polityka jest rozdarta pomiędzy dwoma ideami. Z jednej strony, rolnicy są postrzegani jako przedsiębiorcy, którzy muszą generować dochód z rynku. Z drugiej strony, rolnicy są postrzegani jako „menedżerowie”, którzy świadczą usługi społeczne w zakresie kształtowania krajobrazu, przyrody i środowiska. Politycy nie odważają się podejmować radykalnych decyzji w tej kwestii.

Staje się to boleśnie widoczne w przypadku wdrażania nowej WPR w Holandii. W ramach tzw. eko-programów rolnicy muszą się bardziej postarać, aby otrzymać pieniądze z Brukseli, a wysokość płatności jest niższa w porównaniu z obecną premią hektarową. Proste obliczenie dla rolnika: jakie są plony i jakie są koszty. Jeśli suma jest ujemna, nie opłaca się już uczestniczyć w WPR. Rolnik jest wówczas zmuszony do podjęcia decyzji, że będzie produkował wyłącznie na potrzeby rynku i zignoruje zielone cele WPR, niezależnie od tego, czy politycy tego chcą, czy nie. To koszmar dla decydentów. Tracą wówczas ważne narzędzie, które pozwala kierować sektorem rolnym.

Brak wyspy w ramach wspólnego rynku
Jeśli holenderska polityka zdecyduje, że rolnicy będą działać w sposób zorientowany na rynek, a ich głównym zadaniem będzie produkcja żywności, oznacza to, że cele takie jak te w zakresie rolnictwa o obiegu zamkniętym lub działań na rzecz krajobrazu staną się jej podrzędne. W końcu rolnik musi czerpać dochody z rynku, a Holandia nie jest samotną wyspą na wspólnym europejskim rynku.

Jeśli decydenci polityczni uznają cele ekologiczne za ważniejsze od produkcji podstawowej, powinni przeznaczyć na to pieniądze. Jeśli dochód, jaki rolnik może uzyskać na rynku ze sprzedaży ziemniaków lub mleka, jest wyższy niż rekompensata za zielone ambicje, byłby szaleństwem, gdyby wybrał tę drugą opcję. Wymaga to zmiany sposobu myślenia nie tylko ze strony rządu, ale także ze strony rolników. To uzależnia sektor rolniczy od dotacji. Niekonsekwentna polityka rządu ostatnich dziesięcioleci sprawiła, że ​​rolnicy obawiają się (zbytniego) uzależnienia od dotacji. Istnieje tu rzeczywiście pewien model przychodów, co potwierdzają różne organizacje zajmujące się zarządzaniem gruntami.

Jeśli Staghouwer chce zaoferować rolnikom perspektywy, musi najpierw opracować jasną wizję kierunku, w jakim chce rozwijać sektor rolny. Następnie można wyznaczyć jasne i realistyczne cele i podjąć działania wspierające. Sektor rolniczy udowodnił w przeszłości, że może i chce się zmieniać, pod warunkiem że wiadomo, gdzie i jak. Dobrze zamierzone, puste koncepcje nie są w stanie ostatecznie zapłacić rachunków.