Co się dzieje w świecie mleczarstwa? Zeszłego lata próg cenowy 60 euro za 100 kilogramów mleka wydawał się w zasięgu ręki, ale brutalna rzeczywistość jest taka, że rok 2026 rozpocznie się od trzydziestolatka, który co więcej, zamierza jeszcze bardziej ograniczyć produkcję. Rynek wciąż jest pełen negatywnych nastrojów z powodu nadwyżek mleka, zarówno w Europie, jak i poza nią. Pytanie brzmi: gdzie to wszystko poszło nie tak? W końcu ceny poniżej 40 euro nigdy nie miały wrócić, prawda?
Tygodnie poprzedzające święta często są wyjątkowo niekorzystne dla cen spot mleka, ale w tym roku sytuacja jest szczególnie zła. Notowania DCA holenderskiego mleka spot spadły do nowego minimum 4,50 euro za 100 kg. Dla porównania, w tym samym okresie ubiegłego roku rynek spot utrzymywał się powyżej 50 euro. W Niemczech ceny są jeszcze niższe niż u nas. Niektórzy przetwórcy musieli nawet płacić ujemne ceny, aby pozbyć się nadwyżek. To nowe spojrzenie na rynek.
„Trójka” za cenę mleka
Tymczasem stawki wypłat spadły poniżej 40 €. FrieslandCampina Jest pierwsza do odejścia. A gdy tylko jedna owca przekroczy tamę, kolejne pójdą w jej ślady. W tym przypadku inni przetwórcy bardzo chętnie podążają za liderem rynku. Chociaż ceny mleka znacznie spadły w ostatnich miesiącach, nadal są niskie. W najbardziej sprzyjającym scenariuszu wartość surowca mlecznego wyniesie nieco ponad 35 euro. Innymi słowy: dalsze spadki są prawdopodobne w pierwszym kwartale. Ten poziom został już osiągnięty w Irlandii. Rok 2026 zapowiada się już jako rok chudy dla hodowli bydła mlecznego, z cenami plonów znacznie poniżej kosztów.
Pytanie brzmi: gdzie to wszystko poszło nie tak? Czy prawdopodobieństwo wzrostu ceny mleka do jednego euro było większe niż jej spadek do 30 centów? Zakładano, że ceny spot mleka będą w nadchodzących latach konsekwentnie przewyższać ceny wypłat. A może rynek został przegrzany przez zbliżający się niedobór mleka lub nadwyżkę stali nierdzewnej? Być może branża mleczarska jest zbyt przekonana, że nic złego już nie może się wydarzyć.
Brak bariery ochronnej
Tak czy inaczej, producenci mleka w całej Europie produkują jak szalone. Rekordowo wysokie dane dotyczące podaży mleka są tego dowodem. Wysokie ceny mleka w ostatnich latach doprowadziły do drastycznego wzrostu produkcji. Znacznie niższe ceny pasz i produktywny sezon wegetacyjny zrobiły resztę. Do tego doszły zaburzenia w cyklu wycieleń spowodowane chorobą niebieskiego języka, skutkujące późniejszym niż zwykle szczytem produkcji. Nie ma żadnej siatki bezpieczeństwa, która mogłaby złagodzić gwałtowny wzrost produkcji mleka w Europie. W końcu kwoty mleczne zostały zniesione w 2015 roku, pozostawiając wolny rynek w kontroli.
Oczywiste jest, że zmienność na rynku mleczarskim znacznie wzrosła od czasu pandemii koronawirusa. Wojna na Ukrainie dołożyła jeszcze więcej obelg, powodując, że cena mleka wzrosła prawie dwukrotnie do 60 euro w 2022 roku, a następnie spadła poniżej 40 euro sześć miesięcy później. Historia się powtórzyła i na początku 2026 roku cena mleka wróciła do punktu wyjścia. Osiągnięcie szczytu to jedno, ale utrzymanie się na nim to zupełnie co innego. Okazuje się, że to wcale nie jest takie proste. Wyższe ceny po prostu prowadzą do niższych cen, co od wieków dowodzi się na rynkach rolnych.
Jak odbijająca się piłka
Cena mleka waha się. Handlarze produktami mleczarskimi również doświadczają zwiększonej zmienności. Wzrost cen sera Gouda o 10 centów zajmował kiedyś prawie sześć miesięcy. Teraz te wahania mogą czasami nastąpić w ciągu tygodnia. Jak to możliwe? Obawa przed przegapieniem okazji jest silna, co powoduje, że premie za niepewność szybko wkradają się na rynek. Mogą one szybko zniknąć, jeśli prom się opóźni. Nie należy lekceważyć roli handlarzy produktami mleczarskimi w tym procesie. Firmy te czerpią korzyści ze zmienności i mogą zadecydować o losach rynku. Na przykład zeszłego lata, z powodu dużych wolumenów masła... importować z Nowej Zelandii i Stanów Zjednoczonych.
Mało wsparcia z zewnątrz
Co dalej? Nadwyżka mleka w Europie i na rynku globalnym utrzyma się do pierwszej połowy 2026 roku. Rynek będzie musiał wziąć pod uwagę konsekwencje strukturalnie silniejszego euro, które nie sprzyja eksportowi. Europejscy eksporterzy odzyskali konkurencyjność dzięki niedawnemu załamaniu cen. Wisi również widmo chińskich ceł handlowych. Oczekuje się, że cła tymczasowe zostaną przekształcone w niższe, ostateczne stawki w lutym 2026 roku.
Jeśli sytuacja z wieprzowiną pójdzie zgodnie z planem, będzie to trwało co najmniej pięć lat. Na szczęście eksport nie ucierpi w połowie okresu przejściowego. Chiny obecnie ignorują mleko i serwatkę w proszku, które stanowią zdecydowanie największy europejski eksport. Cena ropy naftowej również nie sprzyja cenom mleka. W 2026 roku spodziewane są dalsze spadki cen, będące efektem połączenia nadpodaży i słabego popytu spowodowanego słabnącą gospodarką.
Dotarcie do dna
Aby rolnicy mogli ponownie pokryć koszty produkcji mleka, ceny mleka muszą znaleźć swoją drogę powrotną. Na razie rynek mleczarski wciąż znajduje się w dołku i nie wykazuje oznak ożywienia. Jedynie mocno obniżone ceny spot mleka mogą nieco wzrosnąć w nowym roku, choć na razie nie przekroczą cen wypłat. Aby to nastąpiło, mleko musi najpierw zniknąć z rynku.